Τυπικό

Κυριακάτικος Όρθρος

Ο Κυριακάτικος Όρθρος αποτελείται από σταθερά και μεταβλητά μέρη.
Τα μεταβλητά μέρη δεν προέρχονται όλα από το ίδιο λειτουργικό βιβλίο.

Η τελική μορφή της ακολουθίας διαμορφώνεται κυρίως από:

• τον Ήχο της Κυριακής
• το Εωθινό Ευαγγέλιο
• την εορτή ή τον Άγιο της ημέρας
• τη λειτουργική περίοδο

Ο Ήχος της Κυριακής

Ο Ήχος καθορίζει μεγάλο μέρος του αναστάσιμου υλικού του Όρθρου.

Το υλικό αυτό βρίσκεται κυρίως στην Παρακλητική ή Οκτώηχο.

Από τον Ήχο προέρχονται συνήθως:

• το Αναστάσιμο Απολυτίκιο
• τα Αναστάσιμα Καθίσματα
• η Υπακοή
• οι Αναβαθμοί
• το Προκείμενο
• τα Αναστάσιμα Στιχηρά των Αίνων
• το Αναστάσιμο τροπάριο μετά τη Μεγάλη Δοξολογία

Παράδειγμα

Αν η Κυριακή είναι σε Δ΄ Ήχο, τότε η Υπακοή, οι Αναβαθμοί, το Προκείμενο και τα Αναστάσιμα Στιχηρά λαμβάνονται από τον Δ΄ Ήχο της Παρακλητικής.

Ήχος → Υπακοή → Αναβαθμοί → Προκείμενο → Αναστάσιμα Στιχηρά

Η Παρακλητική ή Οκτώηχος

Η Παρακλητική είναι το βασικό λειτουργικό βιβλίο του οκταήχου συστήματος.

Περιλαμβάνει αναστάσιμο υλικό για τους οκτώ ήχους:

• Α΄ Ήχο
• Β΄ Ήχο
• Γ΄ Ήχο
• Δ΄ Ήχο
• Πλάγιο Α΄
• Πλάγιο Β΄
• Βαρύ
• Πλάγιο Δ΄

Για κάθε Κυριακή χρησιμοποιείται το υλικό του αντίστοιχου Ήχου.

Η Παρακλητική δίνει κυρίως

Απολυτίκια → Καθίσματα → Υπακοή → Αναβαθμούς → Προκείμενα → Αναστάσιμα Στιχηρά

Ο Εωθινός Κύκλος

Ο Κυριακάτικος Όρθρος περιλαμβάνει κύκλο από έντεκα Εωθινά Ευαγγέλια.

Ο Εωθινός κύκλος είναι ανεξάρτητος από τον Ήχο.

Αυτό σημαίνει ότι μία Κυριακή μπορεί, για παράδειγμα, να είναι σε Δ΄ Ήχο και ταυτόχρονα να έχει Ζ΄ Εωθινό.

Κάθε Εωθινό συνδέεται με τρία βασικά μέρη:

• το Εωθινό Ευαγγέλιο
• το Εωθινό Εξαποστειλάριο
• το Εωθινό Δοξαστικό

Η αντιστοιχία είναι:

Εωθινό Ευαγγέλιο → Εωθινό Εξαποστειλάριο → Εωθινό Δοξαστικό

Παράδειγμα

Αν η Κυριακή έχει Ζ΄ Εωθινό, τότε χρησιμοποιούνται:

• το Ζ΄ Εωθινό Ευαγγέλιο
• το Ζ΄ Εωθινό Εξαποστειλάριο
• το Ζ΄ Εωθινό Δοξαστικό

Ο Ήχος της Κυριακής μπορεί την ίδια ημέρα να είναι οποιοσδήποτε από τους οκτώ ήχους.

Το Μηναίο

Το Μηναίο δίνει το λειτουργικό υλικό που σχετίζεται με τη συγκεκριμένη ημερομηνία.

Περιλαμβάνει τις ακολουθίες των Αγίων και των εορτών κάθε ημέρας του έτους.

Από το Μηναίο λαμβάνονται συνήθως:

• τα Απολυτίκια των Αγίων
• τα Απολυτίκια των εορτών
• τα Καθίσματα της εορτής
• οι Κανόνες
• το Κοντάκιο
• ο Οίκος
• το Συναξάριο
• τα Στιχηρά του Αγίου ή της εορτής

Με απλά λόγια

Η Παρακλητική δίνει κυρίως το αναστάσιμο υλικό της Κυριακής.

Το Μηναίο δίνει κυρίως το υλικό της συγκεκριμένης ημέρας και του εορταζόμενου Αγίου.

Τα δύο αυτά βιβλία συνδυάζονται στην ίδια ακολουθία.

Οι Καταβασίες

Οι Καταβασίες δεν καθορίζονται απλώς από τον Ήχο της Κυριακής.

Η επιλογή τους εξαρτάται κυρίως από:

• την εκκλησιαστική περίοδο
• κάποια μεγάλη εορτή που πλησιάζει
• την ίδια την εορτή

Έτσι, διαφορετικές Καταβασίες χρησιμοποιούνται κατά τις περιόδους των Χριστουγέννων, των Θεοφανείων, του Πάσχα και άλλων μεγάλων εορτών.

Λειτουργική περίοδος → Καταβασίες

Τα σταθερά μέρη του Όρθρου

Ορισμένα μέρη του Κυριακάτικου Όρθρου δεν αλλάζουν κάθε εβδομάδα με βάση τον Ήχο.

Σε αυτά περιλαμβάνονται συνήθως:

• τα Αναστάσιμα Ευλογητάρια
• το «Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι»
• ο Ν΄ Ψαλμός
• η Μεγάλη Δοξολογία

Ορισμένα σταθερά μέρη μπορεί να τροποποιούνται ή να παραλείπονται όταν συμπίπτουν ιδιαίτερες μεγάλες εορτές.

Πώς συνδυάζονται όλα μαζί

Για να διαμορφωθεί ο Κυριακάτικος Όρθρος, συνδυάζονται διαφορετικές λειτουργικές πηγές.

Παρακλητική

Δίνει κυρίως το υλικό του Ήχου.

Ήχος → Αναστάσιμο υλικό

Εωθινός Κύκλος

Δίνει τα μέρη που συνδέονται με ένα από τα έντεκα Εωθινά.

Ευαγγέλιο → Εξαποστειλάριο → Δοξαστικό

Μηναίο

Δίνει το υλικό του Αγίου ή της εορτής της ημέρας.

Ημερομηνία → Άγιος / Εορτή → Τροπάρια

Λειτουργική περίοδος

Καθορίζει μεταξύ άλλων τις Καταβασίες και άλλες ιδιαίτερες μεταβολές.

Περίοδος → Καταβασίες / Εορταστικό υλικό

Συνοπτικός Πίνακας

Ένα απλό παράδειγμα

Αν μία Κυριακή είναι:

Ήχος Δ΄
Εωθινό Ζ΄
και εορτάζει συγκεκριμένος Άγιος

τότε:

Η Παρακλητική δίνει το αναστάσιμο υλικό του Δ΄ Ήχου.

Το Ζ΄ Εωθινό δίνει το Εωθινό Ευαγγέλιο, το Εξαποστειλάριο και το Εωθινό Δοξαστικό.

Το Μηναίο δίνει τα τροπάρια, τον Κανόνα και το Συναξάριο του Αγίου της ημέρας.

Όλα αυτά συνδυάζονται για να σχηματίσουν την πλήρη ακολουθία του Κυριακάτικου Όρθρου.